Μαζί με την εικόνα της Παναγίας ανεβρέθηκαν και άλλα αντικείμενα και εικόνες που μαρτυρούν την ανθηρότητα της μονής. Μεταξύ αυτών τέσσερις δίσκοι Ρωσσικής προέλευσης με την αρχαία Σλαβική γραφή στον εξωτερικό κύκλο. Ένας από αυτούς παριστάνει το γνωστό γεγονός της Παλαιάς Διαθήκης μεταξύ του Αδάμ της Εύας και του φιδιού.

Οι κάτοικοι του χωριού αλλά και όλοι οι απόδημοι είναι πολύ δεμένοι με την εκκλησία της Παναγίας και κυρίως με την θαυματουργό εικόνα της Παναγίας του Βαλανά. Η ευλάβεια αυτή των κατοίκων τους οδήγησε σε εκστρατεία συλλογής χρηματικού ποσού για την ανέγερση εκκλησίας στο χώρο της αρχαίας μονής.

Παναγιά του Βαλανά

Τι ήταν άραγε η περιοχή του χωριού που σήμερα ονομάζεται Βαλανάς; Ήταν Βυζαντινή εκκλησία, αρχαίο ανδρικό μοναστήρι, επισκοπή, φέουδο. Τίποτε δεν είναι απόλυτα σίγουρο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το παρεκκλήσι της Παναγιάς του Βαλανά που βρίσκεται σήμερα χτισμένο στον ομώνυμο λόφου δεν είναι το πρώτο κτίσμα στην περιοχή.

Κάτω από το παρεκκλήσι βρίσκεται μια στέρνα στην οποία αποθηκευόταν νερό. Στη γύρω περιοχή βρέθηκαν και άλλες τέτοιες στέρνες, πράγμα που αποδεικνύει ότι στην περιοχή ζούσαν πολλοί άνθρωποι. Τα γύρω χωράφια είναι κατάσπαρτα από κομμάτια κεραμιδιών, σπασμένων πιθαριών και άλλων πήλινων δοχείων που αποδεικνύει ότι στην περιοχή υπήρχε οικισμός.

Στο προαύλιο του παρεκκλησιού σώζεται τμήμα από ψηφιδωτό δάπεδο καθώς και υπολείμματα αρχαίου ελαιοτριβείου. Επίσης στην περιοχή, πριν τον αναδασμό που έγινε, εσώζετο και κάποιο σύστημα μεταφοράς νερού.

Το 1987 ο ιδιοκτήτης του τεμαχίου της γης που βρίσκεται στα ανατολικά του παρεκκλησιού, ενώ καλλιεργούσε το χωράφι του βρήκε αρχαία ευρήματα. Τα ευρήματα αυτά δυστυχώς εξαφανίστηκαν. Όσα απέμειναν παραδόθηκαν στον λειτουργό του τμήματος αρχαιοτήτων και σήμερα βρίσκονται στο Μουσείο Λεμεσού. Πρόκειται για ένα κιονίσκο και μια ασβεστολιθική κεφαλή.
Αργότερα έγινε έρευνα στη περιοχή αλλά δεν αποδείχθηκε τίποτα που να αποδεικνύει την ύπαρξη ή όχι μοναστηριού στη περιοχή.

Λέγεται ότι η εικόνα της Παναγιάς του Βαλανά, βρέθηκε στον ομώνυμο λόφο επί Τουρκοκρατίας. Ένας βοσκός που έβοσκε τα πρόβατα του στη περιοχή κτύπησε την γκλίτσα του στο έδαφος και άκουσε ένα διαφορετικό θόρυβο σαν να χτύπησε σε ξύλο. Έσκαψε και βρήκε ένα μπαούλο, μέσα στο οποίο υπήρχε η εικόνα της Παναγιάς του Βαλανά και δύο σανιές (μεγάλοι σκαλιστοί μεταλλικοί δίσκοι) που μέσα υπήρχαν Ιερά Άμφια. Η εικόνα αυτή βρίσκεται σήμερα στην εκκλησία του χωριού. Είναι εικόνα του 12ου αιώνα και δεν είναι γνωστή η προέλευση της ούτε το μέρος στο οποίο αγιογραφήθηκε.

Αμέσως μετά την ανακάλυψη της εικόνας στην περιοχή, οι κάτοικοι της Λάνιας αποφάσισαν να μεταφέρουν την εικόνα στην περιοχή που βρέθηκε και να τελούν προς τιμή της τη Θεία Λειτουργία. Σαν ημερομηνία μεταφοράς αποφασίστηκε η Δευτέρα της Λαμπρής. Επειδή κανένα κτίσμα δεν σωζόταν στη περιοχή η Θεία Λειτουργία ετελείτο στο ύπαιθρο.

Η Παναγιά του Βαλανά άρχισε να αποκτά φήμη και εκτός της Λάνιας διότι κατά καιρούς έκανε θαύματα. Πολλοί άνθρωποι πήγαιναν στη χάρη της και γιατρεύονταν. Εκτός από χωριανούς η Παναγιά γιάτρευε και ξένους και έτσι σιγά-σιγά άρχισαν να έρχονται στη γιορτή της και άνθρωποι από γειτονικά χωριά και από απομακρυσμένες περιοχές.

Στις 4 Μαΐου 1959 λήφθηκε η απόφαση της ανέγερσης του παρεκκλησιού από την κοινότητα. Οι κάτοικοι έτρεξαν και μάζεψαν εισφορές και υλικά από διάφορους ανθρώπους και σε διάστημα τριών μηνών το παρεκκλήσι ήταν κτισμένο. Έτσι στις 15 Αυγούστου του 1959 μεταφέρουν την εικόνα της Παναγιάς στο εξωκλήσι και γιορτάζουν για πρώτη φορά τη Κοίμηση της Θεοτόκου.

Το σημείο ανέγερσης του παρεκκλησιού δεν επιλέγηκε τυχαία. Πολλά χρόνια πριν άνθρωποι του χωριού έβλεπαν ένα φως που μερικοί ονόμαζαν αστέρι και άλλοι καντήλι να κρέμεται από το πουθενά πάνω από το σημείο που βρίσκεται σήμερα κτισμένο το παρεκκλήσι.

Μετά τον σεισμό του 1996 το παρεκκλήσι υπέστη σοβαρές ζημιές. Η κοινότητα Λάνιας εξέφρασε την επιθυμία να ανεγείρει νέο παρεκκλήσι μεγαλύτερο από το υφιστάμενο προς τιμή της Παναγιάς του Βαλανά για να εξυπηρετεί τον μεγάλο αριθμό προσκυνητών που συρρέουν στις γιορτές της Παναγιάς. Έτσι σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Λεμεσού αποφασίστηκε η ανέγερση μεγάλης και ευρύχωρης εκκλησίας η οποία στο μέλλον θα χρησιμοποιηθεί σαν ο κεντρικός Ναός Μοναστηρίου που θα ανεγερθεί.

Άγιος Γεώργιος